BETENKT: Helsedirektør Bjørn Guldvog er uroa for at fastlegekrisa vil bli forverra. Medan 2 av 3 legestudentar og nyutdanna legar opplyser at dei kunne tenke seg å jobbe som fastlege, er det berre tre prosent som seier dei trur det kjem til å skje. Foto: Isac Skjevik Kvello / TV 2
BETENKT: Helsedirektør Bjørn Guldvog er uroa for at fastlegekrisa vil bli forverra. Medan 2 av 3 legestudentar og nyutdanna legar opplyser at dei kunne tenke seg å jobbe som fastlege, er det berre tre prosent som seier dei trur det kjem til å skje. Foto: Isac Skjevik Kvello / TV 2
Fastlegekrisen:

Kun tre prosent av studentar og nyutdanna legar trur dei vil jobbe som fastlege

Få legestudentar oppgir at dei vil bli fastlege. Samstundes fører legemangel til at hundre kommunar no har proppfulle fastlegelister. Det betyr at ingen innflyttarar vil få fastlege i desse kommunane.

Frustrasjon, oppgjeve og lett irritasjon.

Det prega delar av forsamlinga som torsdag deltok på fastlegekonferansen i regi av Helsedirektoratet.

Helseminister Ingvild Kjerkol opna konferansen. Ho erkjenner fastlegekrisa og er fast bestemt på at den skal løysast - men ho seier lite konkret om kva ho meiner ikkje fungerer i dag og kva ho meiner bør gjerast for å løyse krisa.

– Vil miste fleire fastlegar

– Det me treng no for å stoppe det raset som allereie er i gang, er at me får heilt klare bodskap frå helseministeren på kva som skal skje og det må komme no. Om eit halvt år har me allereie mista hundrevis av nye fastlegar og tusenvis av nye pasientar står utan fastlege, seier Anette Fosse, leiar av Nasjonalt senter for distriktsmedisin (NSDM).

UTÅLMODIG: Ikke mer tid å miste, nå må helseministeren handle, krever Anette Fosse, leder av Nasjonalt senter for distriktsmedisin (NSDM). Foto: Erik Monrad-Hansen / TV 2
UTÅLMODIG: Ikke mer tid å miste, nå må helseministeren handle, krever Anette Fosse, leder av Nasjonalt senter for distriktsmedisin (NSDM). Foto: Erik Monrad-Hansen / TV 2

På fastlegekonferansen ba Kjerkol om litt mer tålmod og forklarar at ho vil føreta nødvendige «strukturelle grep» for å løyse krisa. Og dette har høg prioritet, forsikrar ho.

– Problemet er at det kjem ingen signal til ei ordning som no blir gjennomhola. Medan me står og ser på så fell den frå kvarandre og helseministeren har ikkje noko konkret å komme med, seier Fosse, som meiner helseministeren er alt for vag om kva ein tenkjer å gjere.

Mangel

Helsedirektør Bjørn Guldvog slo alarm i TV 2 tidlegare i vår då han la fram ein evalueringsrapport som slo fast at det hastar med å få sett inn tiltak. Sidan då har situasjonen forverra seg ytterlegare.

– Det ille i dag, men me håpar dei tiltaka me no har klarar å stabilisere situasjonen. Men me har ingen garantiar for det, seier direktør Bjørn Guldvog i Helsedirektoratet til TV 2.

BEKYMRET: Helsedirektøren beskriver fastlegesituasjonen som svært alvorlig. Foto: Isac Skjevik Kvello / TV 2
BEKYMRET: Helsedirektøren beskriver fastlegesituasjonen som svært alvorlig. Foto: Isac Skjevik Kvello / TV 2

Han fryktar ein forverra situasjon.

– Det byggjer på at ein så liten del av dei legane som er under utdanning eller som nettopp er utdanna, seier at dei kjem til å velje fastlegeyrket. Det er ein veldig, veldig låg del, fastslår Guldvog.

Han forklarar at to tredejedelar av dei unge legane og dei som er i utdanning, seier at dei kunne tenke seg å jobbe som fastlege.

– Gitt den situasjonen ein har i dag er det berre tre prosent som seier at dei trur at det kjem til å skje.

– Kvifor det?

– Eg trur delvis det handlar om at det er teikna eit krisebilete som gjer at mange no vil tenke seg om, seier Guldvog.

Guldvog er mest uroa for at det blir stadig fleire sårbare pasientgrupper som ikkje får en fast lege.

– Og som då har konsekvensar for deira helse og moglegheiter for å få oppfylt dei rettane som dei har som pasientar.

Ny negativ rekord

Ferske tal frå Helsedirektoratet viser nok ein negativ og fersk «fastlegerekord.»

– I hundre norske kommunar så er fastlegelistene fulle. Det betyr at dei som flyttar til kommunen ikkje får fastlege der, eller at dei som bur der ikkje kan bytte fastlege, seier Helen Brandstorp, divisjonsdirektør i Helsedirektoratet.

NYE SJOKKTALL: Rekordmange kommuner har sprengt fastlegekapasitet, opplyser tall divisjonsdirektør Helen Brandstorp i Helsedirektoratet. Foto: Erik Monrad-Hansen / TV 2
NYE SJOKKTALL: Rekordmange kommuner har sprengt fastlegekapasitet, opplyser tall divisjonsdirektør Helen Brandstorp i Helsedirektoratet. Foto: Erik Monrad-Hansen / TV 2

Det å kunne bytte lege er viktig og det var meninga at ein skulle når fastlegeordninga trådde i kraft i 2001, legg Brandstorp til.

Krise i stadig utvikling

– Me meiner ein må bruke alle høve til å styrke fastelegeordninga. Me ser at krisa utviklar seg, og det vil ho halde fram med å gjere i påvente av ytterlegare tiltak, seier Nils Kristian Klev, leiar i Allmennlegeforeningen.

Allmennlegetenesta la i dag fram ein ny rapport, som nok ein gong slår fast at kapasiteten i fastlegeordninga stadig blir dårlegare.

Tilveksten i fastlegetenesta har falle sidan 2014 og nådde i fjor sitt lågaste nivå. No står over 150.000 personar i Noreg utan fastlege.

Klev hadde håpa på meir midlar til ordninga då regjeringa la fram sitt reviderte statsbudsjett, men blei skuffa.

– No er me i den situasjonen at me mistar fastlegar. Dei orkar ikkje meir. Skal me klare å snu dette, så må det bli meir attraktivt å vere fastlege, og då trengs det meir pengar.

HASTAR: Nils Kristian Klev, leiar i Allmennlegeforeningen, meiner det er for lenge å vente til 2023 på meir midlar til fastlegeordninga. Foto: Sveinung Kyte / TV 2
HASTAR: Nils Kristian Klev, leiar i Allmennlegeforeningen, meiner det er for lenge å vente til 2023 på meir midlar til fastlegeordninga. Foto: Sveinung Kyte / TV 2

Ønskjer sterkare respons

Også helsedirektør Bjørn Guldvog seier han er uroa for utviklinga i fastlegeordninga.

Han peikar på at det er eit politisk ansvar å prioritere mellom ulike formål, men vedgår at han saknar ein sterkare respons frå regjeringa.

– Me kunne godt tenkt oss ein enno sterkare respons på situasjonen me er i. No har det vore eit regjeringsskifte, og det er naturlegvis i dei årlege budsjetta at me får dei store satsingane. Me er spente på dei langsiktige planane regjeringa har for fastlegeordninga, seier Guldvog.

Han meiner det er viktig å gjere fastlegeyrket meir attraktivt, for å sikre at gamle legar blir i yrket, og nye legar vel å gå inn i yrket.

– Eg er uroa for at det blir stadig fleire sårbare pasientgrupper som ikkje får ein fastlege, og eg er uroa for at dei yngste legane ikkje er interesserte i å velje fastlegeyrket.

TRENG STYRKING: Helsedirektør Bjørn Guldvog seier dei ser at risikoen i helsesektoren aukar i etterkant av pandemien. – Det er mange områder som treng ei styrking, og fastelegeordningen er ei av desse, seier Guldvog. Foto: Marte Christensen / TV 2
TRENG STYRKING: Helsedirektør Bjørn Guldvog seier dei ser at risikoen i helsesektoren aukar i etterkant av pandemien. – Det er mange områder som treng ei styrking, og fastelegeordningen er ei av desse, seier Guldvog. Foto: Marte Christensen / TV 2

Helseministeren ser mot neste år

Det var derimot ikkje akutelt å bevilge meir pengar til fastlegeordninga i revidert statsbudsjett.

– Hastar ikkje dette no?

– Me disponerer allereie midlar til ein handlingsplan, som me ikkje vil vike frå. Så jobbar me med sterkare grep til neste års budsjett, seier helseminister Ingvild Kjerkol (Ap).

Ho erkjenner likevel at handlingsplanen ikkje har gitt ønska effekt, og at krisa har gått frå vondt til verre.

– Me ønska å komme tilbake med meir strukturelle endringar, seier helseministeren.

STRUKTURELLE ENDRINGAR: Helseminister Ingvild Kjerkol (Ap) seier dei jobbar med ein sterkare profil fram mot neste års budsjett, for å komme med kraftigare tiltak for å redde fastlegeordninga. Foto: Robert Reinlund / TV 2
STRUKTURELLE ENDRINGAR: Helseminister Ingvild Kjerkol (Ap) seier dei jobbar med ein sterkare profil fram mot neste års budsjett, for å komme med kraftigare tiltak for å redde fastlegeordninga. Foto: Robert Reinlund / TV 2

– Illevarslande

Klev i Allmennegeforeningen er derimot ikkje trygga over svaret om at dei må vente på midlane til neste år.

– Det er illevarslande. Medlemmene har måtte smøre seg med tålmod i utruleg lang tid. Mange har gitt seg, og eg er redd enno fleire vil gjere det.

– Har du tillit til helseministeren?

– Eg må jo ha tillit til at ho held det ho lovar. Så langt har me ikkje sett resultat, så ho legg store forventningar fram mot 2023.

FASTLEGEMANGEL: Underskot av fastlegar og stort press har gjort at mange fastlegar skiftar jobb. Foto: Odd Arne Hartvigsen / TV 2
FASTLEGEMANGEL: Underskot av fastlegar og stort press har gjort at mange fastlegar skiftar jobb. Foto: Odd Arne Hartvigsen / TV 2