Foto: Jan Haas

Vi, eg, blir fortalt om og om igjen at det er vår, min, feil

Eg var redd, livredd, grein, så stille som mogeleg så han ikkje skulle bli sint, og hendene hans var overalt, munnen hans var på meg overalt, heile tida. Og dessverre hugsar eg kvart sekund, skriver Gjertrud Øvretveit (19).

Denne artikkelen er over ett år gammel, og kan inneholde utdatert informasjon.

Eg reknar med alle har fått med seg saka om Andrea Voll Voldum.

Om ikkje; 18 år gammal jente blir neddopa på MDMA og gjengvaldteken av tre menn i 30- og 40-åra. To av dei småbarnsfedre. Dei vart nettopp frikjent i retten.

Så eg er sint. Men ikkje berre fordi eg lever i ei verd der menn dopar ned og valdtek kvinner. Eller fordi forsvararen til eine valdtektsmannen gjekk ut i media og sa at «dette syner at rettsstaten fungerer, han er ikkje skuldig og eg har ingen forståelse for at offeret har det vankelig eller er sint akkurat no.»

Sint

Ikkje eingang fordi Hege Storehaug var ute og antok at mennene var muslimar (dei var etnisk norske, alle tre) eller fordi eg har vore dum nok til å lese kommentarfelta der 40 år gamle menn seier at «ho drog på nach med framande og tok dop, kva trudde ho skulle skje?!»

Eg er sint fordi eg har òg blitt valdteken.

Shit. Der står det, svart på kvitt, heile verda kan lese det. Kven som helst. Den nye sjefen min. Folk i Natur og Ungdom sine lokallag over heile landet. Mamma kjem til å lese det. Pappa kjem til å lese det. Søstrene mine. Lillesøstera mi kjem til å lese det. Svigermor. Mormor. Svigersøster. Tante. Sjå for deg det, at du vel å fortelje alle du er glad i noko sånt – på bloggen din! Kva faen får ein person til å fortelje noko sånt?

Gjertrud Øvretveit (19). Foto: Privat
Gjertrud Øvretveit (19). Foto: Privat

Eg vil først fortelje kva eg gikk gjennom. Berre så man har ei slags ramme, for det er ei heilt anna sak enn den som no er i media.

Overnatting

Han var ein av mine beste vener. Virkelig, det sjuke er jo at vi var så gode vener at eg framleis er glad i han, på ein måte. Eg har både støtta meg på han og holdt hodet hans over vatnet. Så ein dag var vi på fest. Begge drakk ein god del, og han trengte ein stad å sove. Han sov hos meg.

Her kjem første bølge av skuldkjensla. Er ikkje det latterlig? At eg har skuldkjensle for å la ein nær ven overnatte hos meg, heller enn å sove på fortauet? Eg har gjort det før, både med han og andre, men likevel er skuldkjensla der – korleis kunne eg vere så dum? Iallfall, sofaen var hard så han sov i senga med meg. Skuldkjensle.

Eg kom med ein vits om at eg sov i joggebukse så han ikkje skulle feiltolke signala. Oppfordring? Skuldkjensle. Eg hadde trass alt prøvd meg på han ein gong, for lenge sidan. Hore. Skuldkjensle. Så prøvde han seg. Eg dytta handa vekk. Sa ingenting. Feiging. Hore. Skuldkjensle.

Han holdt på i det som kjentes ut som timesvis. Det var ingen «penis-i-vagina-action,» takk Gud, hadde han gått så langt hadde eg slitt meir enn eg gjer i dag, såpass veit eg.

Men eg var redd, livredd, grein, så stille som mogeleg så han ikkje skulle bli sint, og hendene hans var overalt, munnen hans var på meg overalt, heile tida. Og dessverre hugsar eg kvart sekund.

Inga ryggrad

Det var kun to ting eg klarte å tenkje medan det foregikk: «Kjem han til å bli valdeleg om eg prøver å stikke av? Heilt ærleg er det umogeleg å seie med han, og han er for sterk til at eg tør, veit ikkje om eg klarar å snakke eingang, eller bevege meg, eg klarar ikkje bevege meg!» og « Di jævla pingle, du tør ikkje seie nei eingong, dette fortener du, svake kjærring, som ikkje eingong forsvarar deg sjølv, du har inga ryggrad!»

Det var uuthaldeleg varmt. Det var nesten verre enn at ein av mine beste vener ignorerte gjentekne «nei,» tydelege kroppssignal og eit og anna hikst. Den uuthaldelege varmen. Frå Han. Fyfaen, eg trudde eg skulle svime av i den temperaturen.

Nytteslaust

Det er ein kamp om kva som var verst i ettertid.

Å kome heim og sjå mamma og pappa for første gong, fast bestemt på å ikkje fortelje dei om kor feig eg hadde vore.

Å vurdere å politianmelde det og innsjå at det var nytteslaust: Eg var full, delte seng med ein mann og gjorde liten grad (litt, men begrensa) av fysisk motstand.

Å vakne av mareritt om Han i månadsvis, framleis, og flykte ut av mi eiga seng i rein panikk.

Å gøyme meg i eit skap i timesvis, angst, utan å få puste, for der er det uansett berre plass til meg.

Å fortelje det til mine næraste vener og blir møtt med tvil og skepsis.

Å fortelje det til han som i dag er kjærasten min og kjenne den bunnløse fortvilelsen hans, dele den med han.

Å konfrontere valdtektsmannen min og få til svar at «eg trudde du ville det. Dessutan har det skjedd fæle ting i fortida mi – det veit du jo – så eg har ikkje lenger eit moralsk kompass og det er synd på meg, eg kan ikkje klandrast.» Pikk.

Skammar meg

Det verste er å vite kor mange der ute som ville vore einige med han, og når eg no fortel om det – kjem til å vere einig med han. Eg prøvde ikkje å slå han eller stikke av, eg var full, eg hadde synt interesse for han før, eg lèt han sove i same hus, same rom, same seng som meg.

Eg har aldri fortalt så detaljert om det før, fordi dette er alt eg skammar meg over. Eg skuldar på meg sjølv, like mykje som han. Sjølv om eg meiner med heile meg at det aldri er offeret sin feil, uansett, same kva, menn som valdtek veit alltid at dei ikkje har fått eit «ja.» Eg veit alt dette, meiner det med heile meg. Men eg føler det ikkje.

Og det same gjeld Andrea Voll Voldum. Ho veit at det ikkje er hennar feil, ho veit det sterkt nok til å anmelde, jamvel tørre å fortelje heile verda om det i media. Men om ho er som meg (og om ho ikkje er det så skal all æra gå til ho, og eg vil ikkje legge ord i munnen på ho), så kjenner ho på alt det ho gjorde som leia opp til det verste ho har opplevd, det som har øydelagd ho for alltid. All alkoholen. Dopet. Nachet. Men menn, framande menn. Ho tenkte ikkje, og ein stad der inne ligg det noko som gjer at ho hatar seg sjølv for at ho ikkje tenkte.

Sjølv om alle føler med ho og skulle ønske det aldri hadde hendt ho. Men om ho er som meg, så klandrar ho seg sjølv. Hatar seg sjølv for det ho utsette seg for, det ho føler at ho gjorde mot seg sjølv.

Difor skriv eg om dette – fordi ho har fått ein dom som fortel ho at dei som har øydelagd resten av livet hennar, ikkje er skuldige. Dei har ikkje gjort noko gale, det står der svart på kvitt, og det traff meg i magen som ei sleggje. Eg måtte spy opp att frukosten, for det kjentes som å få beskjed om at Han heller ikkje har gjort noko gale, at det var Min Feil.

Redd

Ho er meir øydelagd enn meg, det veit eg. Eg får dette til å handle om meg sjølv, det veit eg òg. Men eg klarar ikkje å la vere. Alt eg kan tenkje på, er korleis det ville kjenst om lekdomarar, mine likemenn, Rettsstaten Noreg, stod der og fortalte meg at det ikkje var grunnlag for å døme valdtektsmannen min. Fordi korleis kunne han vite at eg ikkje ville det?

Eg har tenkt mykje på det dei siste dagane, korleis det ville kjennest. Å vite at det fantes folk der ute, framande så vel som vener, som meinte at «det var jo litt din feil då.» Å la ein av dei eg stolte mest på dele rom med meg.

Å vere så redd at eg ikkje klarte å stikke av når eg innsåg at han visste at eg ikkje ville, men fortsatte likevel. Ville ikkje du vore redd, om nokon du trudde du kjente plutseleg gjorde noko som var så atypisk for dei at du plutseleg følte det var ein framand?

Eg visste liksom ikkje kor eg hadde han, viss han kunne fortsetje jamvel om eg sa nei var han plutseleg truandes til kva som helst. Så eg var livredd, turte ikkje bevege ein muskel. I somme sine auge gjer det meg til eit falskt offer. Ei sånn ei som berre «angrar seg i ettertid,» liksom.

Juridisk stempel

Det finst mange måtar å avslutte dette på, og eg klarer ikkje heilt å velje, fordi eg har mykje på hjartet. Så her kjem eit utval av «nesten-sluttar»:

1) Valdtektsmannen min, ein person eg har respektert og sett opp til og støtta og haldt rundt og vore glad i og ledd med og trøysta, meiner at han ikkje har gjort noko gale. Fordi eg var full og han var full og eg slutta å seie nei (det var sånn ca då eg byrja å grine, berre låg der og venta på at han skulle bli ferdig). Eg klarar ikkje heilt å dytte frå meg tanken om at han har rett, at det er min feil. Det ville knust meg å få eit juridisk stempel på at han har rett, at det var min feil. Om vi skal få eit land, eit Noreg, der kvinner og menn kan anmelde valdtekt og få forsikring om at det var det rette å gjere, må noko faktisk skje med rettssystemet. Eg har respekt for Noreg og grunnlova vår, men føler ikkje det blir gjengjeldt. Noreg og grunnlova ville fortalt meg at eg var ei hore, at eg ba om det, at eg fortener den skuldkjensla som gjer at eg har vakna i kaldsveitte av mareritt så alt for mange netter sidan.

2) Takk til alle som støtta meg då eg fortalte at eg kom til å skrive dette. Til Sebastian, min beste venn. Til Stine, Ingrid, Ingrid, Gina, Vilde, og andre venner som har sagt at det var modig, riktig, at det kom til å hjelpe meg. Eg har ikkje kjent meg særleg modig, dei gangane eg har latt meg sjølv gjenoppleve dei timane eg låg der og hata meg sjølv for at eg ikkje turte, ikkje klarte å kjempe for mi eiga verdighet. Eg kjenner meg framleis ikkje særleg modig. Men takk. Fy faen, så godt det kjennest at folk veit om det og likevel har respekt for meg.

3) Mamma, pappa, søsken, andre som høyrer om dette for første gong og gret og har vondt: Det går betre. Nesten bra, faktisk. Det er lenge sidan forrige mareritt, mindre angst, og til slutt kjem det til å gå heilt fint med meg. Eg har kanskje blitt litt sensitiv på den typen ting (les: den historia om han som spanderte på meg ein halvliter og endte om med å bli skjelt ut for ein heil bar og deretter vart kasta ut. Heheee), men det kjem til å gå bra. Handa på hjartet, ti knivar i halsen, eg svergar på Bibelen og den boka eg laga til pappa til jul i 2013 (betre enn Bibelen).

4) Dette er den siste nesten-slutten, den viktigaste: Til alle som kjenner meg sånn litt, såg det på facebook eller fikk det tilsendt og tenkjer «oi, det var litt kraftig kost å vite om ei eg jobbar med/gikk på ungdomsskulen med/spelte i korps med» og trur det blir kleint og flaut å møte meg etter å ha lese det: Ei av tre kvinner opplever eitt eller anna form for overgrep i løpet av livet sitt. Ei anonym undersøking i Storbritannia synte at 1/20 mannlege studentar ville hatt null problem med å gjere det Han gjorde mot meg. Å presse, tvinge fram eit ja, kanskje snike i ei jente litt dop eller sterk sprit, truge litt sånn «spøkefullt,» den typen ting. Den typen ting som gjer at ein rettssal ville tvila på om han kunne klandrast for det, om han skjønte at det ikkje var frivillig.

I klassen din

Grunnen til at eg skriv dette, er fordi statistisk sett har du gått på ungdomsskulen med meir enn ei jente som har blitt valdteken. Du har hatt fleire enn ein kvinneleg kollega som har blitt valdteken. Du har spelt i korps med meir enn ei jente som har blitt valdteken. (Eg kan ikkje statistikken for menn.

Det er sjølvsagt like viktig, like grusomt og like traumatiserande. Men eg kan ikkje statistikken. Berre gå ut ifrå at du kjenner ein del mannlege valdtektsoffer. For det gjer du.)

Og det skal du vere obs på, når du snakkar om kor mange jenter som kjem meg «falske anklager,» og oppfordrar russ til å vere edru for å ikkje bli valdteken, snakkar om at jenter burde velje lengre skjørt for å beskytte seg sjølv.

Du kjenner tenkt akkurat det same. Natt etter natt, time etter time, dag ut og dag inn. I månadsvis, årevis, heile livet. Kor jævlig får det deg til å føle deg? At vi, eg, blir fortalt om og om igjen at det er vår, min, feil. At eg, før denne saka var i media, hadde klart å nesten riste av meg kjensla om at alt var min feil.

Så kom denne dommen og sette meg tilbake, minna meg på alt eg gjorde feil og fortalte meg at ikkje eingong grunnlova mi, dommarane – mine medborgarar og likemenn – meinte at det var Hans feil.

Svak, skitten hore

No kjem den ordentlige slutten:

Eg er livredd. For eg veit jo at nok av folk der ute meiner at det var min feil, ikkje kjem til å forstå at eg var fysisk lamma av redsel og ute av stand til å bevege meg. Eg var det. Eg prøvde på eit tidspunkt, men det gikk ikkje. Det kjem til å vere nok av dei som meiner at alkoholen, flørtinga, signala eg sendte, gjer at eg eigentleg berre har meg sjølv å klandre.

Så, same kor kleint det er å skulle snakke med nokon du har gått på ungdomsskulen med/jobba med/spelt i korps med om den gangen ho låg i to timar og grein fordi ein av hennar beste vener bestemte seg for å ta frå ho kontrollen over kroppen sin på den måten, så er det heilt lov å berre smile litt til meg, et slags signal om at du ikkje syns eg er ei svak, skitten hore liksom.

Og heilt til slutt – det er veldig hyggelig om nokon gir eit slags svakt signal om at dei meiner eg gjorde det riktige ved å snakke om det, og at eg ikkje har noko å skamme meg over.

Men dei som ikkje snakkar om det har det verre, det er så uendeleg mykje modigare å stå opp kvar dag å vere taus.

Så til deg som les dette og tenkjer «eg skulle ønske eg turte å snakke om det» så går det heilt fint at du ikkje har gjort det enno. Det tok meg lang tid. Og du har vore forbanna sterk som har gått rundt med denne byrda, med kun dine eigne skuldre til å bere det. Men, som ein klok mann sa ein gong, det er ingen grunn til at du skal bære heile kloden heilt åleine.

Fortel det til nokon. Venninna di, mor di, ein psykolog eller ring eit nummer.

Innlegget ble først publisert på Gjertrud Øvretveits blogg.