TRØBBEL: Eit mogleg forbod mo russiske skip i norske hamner, kan gi store konsekvensar for nord-norsk næringsliv og årelangt fiskerisamarbeid. Foto: Daniel Berg Fosseng / TV 2
TRØBBEL: Eit mogleg forbod mo russiske skip i norske hamner, kan gi store konsekvensar for nord-norsk næringsliv og årelangt fiskerisamarbeid. Foto: Daniel Berg Fosseng / TV 2

Slik vil forbodet ramme: – Kan hamne i ein situasjon der det eskalerer

Dersom norske hamner blir stengt for russiske skip, er det ikkje berre norsk næringsliv som kan bli ramma, men også den tryggleikspolitiske situasjonen i Noreg.

I den femte sanksjonspakka frå EU ligg det eit forbod mot russiske skip i EU-hamner.

Noreg har innført alle EU-sanksjonane til no, og stiller seg bak denne pakka også. Fiskeri- og havminister Bjørnar Skjæran (Ap) sa i ei pressemelding onsdag at Noreg vil vedta denne, men med tilpassingar.

Det kan få store konsekvensar for norsk næring.

– Støre har ikkje vore i Kirkenes enno, så då kan han kome og slå av lysbrytaren, seier Greger Mannsverk, administrerande direktør i Kimek AS.

DYSTER: Administrerande direktør i Kimek AS, Greger Mannsverk, ser dystert på framtida utan russisk skip på verftet. Foto: Karen Anna Kleppe / TV 2
DYSTER: Administrerande direktør i Kimek AS, Greger Mannsverk, ser dystert på framtida utan russisk skip på verftet. Foto: Karen Anna Kleppe / TV 2

Verftet i Kirkenes er det største privateigde selskapet i Aust-Finnmark, og hentar over 70 prosent av omsetninga frå den russiske fiskeflåten. Store delar av næringslivet i Sør-Varanger er tett knytt opp til russisk næringsliv, og spesielt fiskeflåta.

Mannsverk kallar dei nye sanksjonane som no er oppe til vurdering ein katastrofe. Han får støtte frå ordførar i Sør-Varanger kommune, Lena Norum Bergeng, som seier at eit forbod mot russiske skip tydar massenedlegging i regionen.

ALVORLEG: For Sør-Varanger og ordførar Lena Norum Bergeng (Ap) kan sanksjonane få alvorlege konsekvensar. Foto: Karen Anna Kleppe / TV 2
ALVORLEG: For Sør-Varanger og ordførar Lena Norum Bergeng (Ap) kan sanksjonane få alvorlege konsekvensar. Foto: Karen Anna Kleppe / TV 2

– Vi snakkar ikkje om permittering då, då er det snakk om kroken på døra. Det er svært alvorleg, seier Norum Bergeng.

– Kan føre til kollaps

I tillegg til store økonomiske tap for næringa i Aust-Finnmark, er det fisket i Barentshavet som kan oppleve dei verkeleg store konsekvensane på lang sikt. Det seier seniorforskar ved Fridtjof Nansens Institutt og Nordområdesenteret ved Nord universitet, Andreas Østhagen.

– Sanksjonane kan påverke samarbeidet mellom Noreg og Russland om forvaltning av felles bestandar i Barentshavet. Årlege forhandlingar kan bli umoglege å gjennomføre, seier Østhagen.

Andreas Østhagen, forsker, sikkerhetspolitikk i Nordområdene, Fridtjof Nansens institutt Foto: Frode Sunde / TV 2
Andreas Østhagen, forsker, sikkerhetspolitikk i Nordområdene, Fridtjof Nansens institutt Foto: Frode Sunde / TV 2

I verste fall meiner han det årelange fiskerisamarbeidet mellom dei to landa kan bryte saman, som igjen kan føre til ukontrollert fiske og ein kollaps i spesielt torskebestanden. Då kan det gå over i ein tryggleikspolitisk dimensjon.

– Dersom ressursforvaltninga kollapsar kan det påverke fiskevernssona rundt Svalbard kor Russland har ein annan oppfatning og tolking av Svalbardtraktaten.

Svalbardtraktaten sikrar Noreg full suvernitet over Svalbard, og fastset vilkår Noreg skal oppfylle i forvaltninga av området. Sidan den trådde i kraft i 1925 er det kun Noreg og Russland som har hatt omfattande næringsverksemd og busetnad i området.

PÅ VAKT: Den norske kystvakta patruljerer ofte rundt Svalbard. Her ved Kystvaktskipet Barentshavet og eit omlastningskip frå Belize. Foto: Arild Lyssand / Sysselmannen p Svalbard
PÅ VAKT: Den norske kystvakta patruljerer ofte rundt Svalbard. Her ved Kystvaktskipet Barentshavet og eit omlastningskip frå Belize. Foto: Arild Lyssand / Sysselmannen p Svalbard

Østhagen fortel at for 10-15 år sidan skjedde det gjentatte gongar at russiske trålarar braut norske reglar og motsette seg arrest fordi dei meinte Noreg ikkje hadde rett til å inspisere og arrestere rundt Svalbard.

– Då kan vi sjå for oss no at viss dette skjer igjen, der russiske trålarar motset seg inspeksjon frå norsk kystvakt og ber nordflåta (russisk marineflåte, journ. anm.) om hjelp, kan vi hamne i ein situasjon kor det eskalerer. Det er ikkje det mest umiddelbare som kan skje, men det mest skadelege, seier Østhagen.

– Vil overraske

Med dette aspektet i tankane meiner Østhagen Noreg må tenke seg ekstra godt om før ein innfører eit forbod mot russiske skip i norske hamner.

– Det vil overraske meg viss Noreg følger sanksjonspakka til EU på dette området.

Likevel meiner han at etter dei siste nyheitene om krigsbrotsverka i Ukraina, og spesielt Butsja, kan ein ikkje oppretthalde fiskerisamarbeidet for ein kvar pris.

Administrerande direktør i Norges rederiforbund, Harald Solberg, meiner Noreg må følge sanksjonane frå EU, trass konsekvensane.

MEIR SANKSJONAR: Administrerande direktør i Norges Rederiforbund, Harald Solberg vil ha fleire sanksjonar enn framlagt. Foto: Kilian Munch
MEIR SANKSJONAR: Administrerande direktør i Norges Rederiforbund, Harald Solberg vil ha fleire sanksjonar enn framlagt. Foto: Kilian Munch

– Det er viktig dei er så stramme at dei rammar Putin si emne til å føre krig. Vi har også etterlyst strengare sanksjonar som omfattar russisk olje og oljeprodukt, seier Solberg.

Rederiforbundet gjekk nyleg saman med Greenpeace og bad EU om sanksjonar av oljelast frå Russland.

Kritiserer støtteordninga

For Kimek og anna næringsliv i Aust-Finnmark vil dei moglege sanksjonane ramme hardt. Regjeringa har allereie lagt fram ei kompensasjonspakke øyremerka Aust-Finnmark.

TETT: Næringslivet i Kirkenes er tett knytt saman med næringslivet i dei russiske grensebyane. Foto: Daniel Berg Fosseng / TV 2
TETT: Næringslivet i Kirkenes er tett knytt saman med næringslivet i dei russiske grensebyane. Foto: Daniel Berg Fosseng / TV 2

I pakka finn ein støtteordning for inntektsfall, lånegarantiordning for bedrifter, lågrisikolåneordning og distriktsretta verkemidlar.

Mannsverk meiner pakka ikkje er brukande.

– Det dei har tilbode er ikkje godt nok og treffer ikkje utfordringane. Vi treng høgrisikolån, ikkje lågrisikolån. Vi må omstille oss, sette inn ressursar for å sjå kva andre marknadar vi kan gå inn i, og ikkje permittere dei same ressursane, seier Mannsverk.

Ordførar Norum Bergeng meiner derimot at pakka er god, bortsett frå lågrisikolån. Likevel, blir russiske skip forbode i norske hamner må det sterkare lut til.

– Det har eg formidla til fiskeridepartementet. Stenger regjeringa norske hamner for russiske fartøy må ein ha tiltak på bordet med ein gong, elles er det snakk om nedlegging, seier ordføraren.

HJØRNESTEIN: Må Kimek AS seie opp tilsette råkar det heile Kirkenes-samfunnet. Foto: Daniel Berg Fosseng / TV 2
HJØRNESTEIN: Må Kimek AS seie opp tilsette råkar det heile Kirkenes-samfunnet. Foto: Daniel Berg Fosseng / TV 2

Relatert