Analyse

Bli med på innsida til eit av verdas mest lukka land

Bli med på innsida til eit av verdas mest lukka land
SAUDI-ARABIA (TV 2): Du har kanskje eit svart-kvitt bilete av Saudi-Arabia. Det er ikkje så rart. Kvinne-undertrykking, krigen i Jemen, journalist-drap og halshoggingar. Landet er berykta, og med god grunn. Men viss ein først besøker landet må ein fort svelge nokre kamelar.

Vi landar i Dammam på austkysten av Saudi-Arabia midt på svarte natta. Passe trøtt i toppen har eg nettopp baksa på meg ein abaya, ein ankellang kjortel. Dette er påbudt bekledning for kvinner i det ultra-konservative kongedømmet. Men som utlending treng eg ikkje hovudsjalet, som blir kalla hijab.

I køen til passkontrollen er det stort sett menn. Dei få lokale kvinnene er kledd i heilsvart, både abaya og niqab, tørkleet som skjuler ansiktet med unntak av augene.

Lukka land

Fotograf Ole E. Ebbesen og eg har aldri vore i landet før. Det har tidlegare vore svært vanskeleg å få pressevisum, og også denne gongen tok det si tid.

Kvinners inngang til sikkerhetskontrollen på flyplassen. Den mannlege køen var alltid minst ti gangar så lang.
Kvinners inngang til sikkerhetskontrollen på flyplassen. Den mannlege køen var alltid minst ti gangar så lang.

Omsider vår tur hos passkontrolløren. Han ser på passet med store auge, og spør: Anti min Narwij?? Er du frå Norge?? Joda, he-he, svarer eg. Han granskar pressevisumet, og eg lurer smått nervøst på om alt er i orden. Men kontrolløren bare smiler og stemplar ivrig i passet.

Vi ventar på bagasjen, og kikkar bort på tollerane som står klare. Av tidlegare erfaring i Midtausten kan det ofte bli ein del oppstyr når vi kjem nedlest med kamera-utstyr. Men neida, bagane berre susar gjennom røntgen-maskina uten at eit einaste augebryn blir løfta. - Jøss, fekk til og med drona inn uten spørsmål, mumlar Ole.

Oppasserar

TV 2 sitt team i Saudi-Arabia: Fotograf Ole Enes Ebbesen og reporter Sonja Skeistrand Sunde.
TV 2 sitt team i Saudi-Arabia: Fotograf Ole Enes Ebbesen og reporter Sonja Skeistrand Sunde.

Like utanfor blir vi møtt av to karar frå mediedepartementet. Oppasserar, kallar vi dei.

Typisk symptom på eit lukka regime som ikkje ønsker at utanlandske journalistar skal få vandre fritt rundt. Det er ikkje noko som heiter pressefridom i dette lukka landet. Dei lokale journalistane må vere forsiktige med kva dei rapporterer, alt må vere innanfor den strenge sensuren.

Hadde eg vore saudisk journalist hadde nok eg også tenkt meg nøye om før eg kritiserte styremaktene, der kongehuset sit med all makt. Drapet på den saudiske journalisten Jamal Khashoggi inne på Saudi-Arabia sitt konsulat i Istanbul i fjor, er bare eitt døme på kor ille det kan gå.

Tilbake til oppassarene våre. Vi visste sjølvsagt at vi ville bli fulgt stort sett overalt. Grunngjevinga frå styremaktene er at vi treng hjelp, både med logistikk, sikkerhet og med tolking. Det er sjølvsagt ikkje alle i Saudi som kan engelsk, samtidig er min arabisk latterleg dårleg og Ole sin endå verre. Men vi måtte jo le litt då vi forstod at ingen av oppasserane kunne engelsk heller. Så der forsvann argumentet med tolk, gitt.

Abaya og niqab ved bassenget

Dammam, Saudi-Arabia (TV 2): Dei aller fleste kvinner i Saudi-Arabia går i både i heildekkande abaya og niqab foran ansiktet. I bakgrunnen ser vi at enkelte yngre har droppa niqaben. Foto: Ole Enes Ebbesen/TV 2
Dammam, Saudi-Arabia (TV 2): Dei aller fleste kvinner i Saudi-Arabia går i både i heildekkande abaya og niqab foran ansiktet. I bakgrunnen ser vi at enkelte yngre har droppa niqaben. Foto: Ole Enes Ebbesen/TV 2

Det var mørkt då vi kom, og då er det alltid like spennande å slå opp gardinene første dag på ein ny stad. Særleg i eit så myteomspunne og konservativt land som dette. Gardina flyr opp, og der ute ser eg... ein ferie-resort i Spania? Likheita er iallfall slåande.

Dammam, Saudi-Arabia (TV 2): Det er vanleg at hotella har basseng, men dei er kun mynta på born. Foto: Ole Enes Ebbesen.
Dammam, Saudi-Arabia (TV 2): Det er vanleg at hotella har basseng, men dei er kun mynta på born. Foto: Ole Enes Ebbesen.

Utsikta er over ein liten oase med eit meget fristande basseng. Sola steiker, og det er meldt 30-35 varmegrader gjennom dei to vekene vi skal vere i landet. Slett ikkje varmt i saudisk målestokk, men for ein vintervant nordmann blir det fort litt klamt. I bassenget leikar eit par barn, mens mødrene sit under ein palme ved sidan av og passar på, skjult i sine svarte abayer og niqab.

Kvinner på frammarsj?

I resepsjonen på hotellet sit ei blid dame og ønsker oss hjertelig velkommen. Eg ser rett nok kun augene hennar, men dei smiler tydeleg.

– Good morning, madam, I hope you slept well, seier ho på klingande engelsk.

Også hotellsjefen kjem bort for å slå av ein prat. Han er veldig opptatt av å ønske oss velkommen. Eg lurer umiddelbart på om han har blitt instruert til å vere spesielt imøtekomande overfor oss utanlandske pressefolk. Saudi-Arabia prøver jo desperat å betre sitt elendige image overfor omverda, og då er det sjølvsagt ein fordel å imponere oss journalistar. Dette har vi i bakhovudet uansett kven vi møter så lenge vi er i landet.

Når det er sagt er det liten tvil om at hotellsjefen synest det er stas med besøk frå Europa. Det har ikkje vore så mykje av det så langt. Hotellsjefen lurer på kva vi er interessert i. Vi svarer at kvinners rettar står langt oppe på agendaen.

– Aah, ja, eg er så glad for alt som skjer, seier han, og fortel ivrig om kor fornøgd han er med å kunne tilsette fleire kvinner, som i resepsjonen. Tidlegare var kvinnene stort sett begrensa til yrker i helsesektoren og innan undervisning og forsking.

Vi vil jo sjølvsagt helst høyre kva kvinnene sjølv tenker om reformane som har blitt gjennomført, og ikkje minst kva dei ønsker skal skje vidare. Men å intervjue folk i Saudi er som å balansere på ein knivsegg. Vi kan rett og slett ikkje stille nokon her spørsmål om sensitive tema fordi det kan faktisk vere nok til at dei får problem. Alt som kan bli oppfatta som kritikk av styremaktene blir slått knallhardt ned på.

Ytringsfriheten lir

I tida før avreise snakka eg med ei rekke ekspertar, aktivistar og eksil-saudierar. Alle advarer oss mot å ta opp kritiske tema, som menneskerettar, inkludert kvinners rettar, og alt som har med det allmektige kongehuset sitt autoritære styre. Alle vi snakkar med på forhand seier at ytringsfriheten lir meir enn nokon gong, og hovedproblemet dei peikar på er landets mektige kronprins, Mohammed bin Salman.

Riyadh, Saudi-Arabia (TV 2): I denne rettsbygningen pågår rettssakene mot fleire av dei fengsla kvinne-aktivistane. Foto: Ole Enes Ebbesen.
Riyadh, Saudi-Arabia (TV 2): I denne rettsbygningen pågår rettssakene mot fleire av dei fengsla kvinne-aktivistane. Foto: Ole Enes Ebbesen.

Etter at han blei utnevnt til tronarving i 2017, har ei lang rekke aktivistar, intellektuelle og religiøse leiarar blitt fengsla. Like før forbodet mot kvinner som køyrer bil blei heva i fjor, blei ei rekke kvinne-aktivistar arrestert. Fleire av dei seier dei har blitt torturert i fengsel, og sakene har vekt internasjonal avsky. Nokre av kvinnene har har blitt løyslatt, men fleire sit framleis fengsla. Rettssakene mot fleire av dei pågår no.

Samtidig møter vi mange som hyllar kronprinsen, som dei gjerne referer til ved initialene MbS. Han er pådrivaren bak ein omfattande og meget ambisiøs plan for framtida, kalla Visjon 2030. Hovedmålet er å gi landets økonomi fleire bein å stå på for å minske den usunne avhengigheten av olje. Difor frir landet som aldri før til utanlandske investorar. Ein del av den prosessen er å framstille landet som meir liberalt og moderne. Som nevnt har det blitt tillate for kvinner å ta sertifikatet, det religiøse politiet har mista mykje av makta si og kan ikkje lenger trakassere eller til og med arresterte folk som ikkje har dekt seg nok til, det har blitt lov med konsertar og kinoar og så vidare.

Oppmjuking vs undertrykking

Men sjølv om det skjer enkelte oppmjukingar med hensyn til kvinners rettar, så gjenstår eit heilt fundamentalt problem:

Solnedgang over Dammam, Saudi-Arabia. Foto: Sonja Skeistrand Sunde
Solnedgang over Dammam, Saudi-Arabia. Foto: Sonja Skeistrand Sunde

Alle saudiske kvinner må ha ein mannleg verge gjennom heile livet. Det herskar litt forvirring om kva denne vergen framleis har lov til å bestemme, og vergemålet kan bli praktisert ulikt alt etter kor liberal vergen og den øvrige familien er.

Eman Alhussein er saudisk forskar som no er busett i Oslo. Ho forklarer det slik: Vergen kan bestemme kven kvinna skal få gifte seg med, om ho skal få pass og dermed mulighet til å reise utanlands, og om ho skal få søke på dei sjenerøse statlege utdanningsstipenda som sender vært mange saudierar på årelange studie-opphald i utlandet.

I tillegg finst det ifølge ekspertane fleire andre lover som også begrensar kvinners frihet, mellom anna ei såkalla «fråverslov» og ei «ulydighetslov», som kan få urovekkande konsekvensar. Det er ikkje vanleg at saudiske kvinner (eller menn, for den saks skyld) flyttar ut før dei giftar seg. Men viss ei kvinne til dømes blir mishandla og søker tilflukt på eit av dei få krisesentera som finst, syter desse lovene for at ho ikkje slepp ut før vergen hentar ho. Og den samme vergen er jo ofte skuld i at kvinna måtte flykte i utgangspunktet. Det samme gjeld viss ei kvinne havnar i fengsel.

For å oppsummere: Ekspertar peikar på at det er umuleg for kvinner å starte nye liv borte frå familien innad i Saudi-Arabia, og at det er årsaka til at så mange kvinner flyktar ut av landet.

Kritikk er farleg

Inne i Saudi må vi vege våre spørsmål på gullvekt når vi møter vanlege folk. Alle vi møter er svært imøtekomande og venlege, og veit ikkje kva godt dei skal gjere for oss. Men med ein gang vi nærmar oss eit sensitivt tema, endrar stemninga seg.

Dette opplever vi til dømes ein kveld vi er på festival. Det er såkalla festival-sesong i provinsen vi er i, eit nytt opplegg frå styremaktene si side. Vi kjem inn ein svær park med fontener og palmar i stilfull harmoni. Heile området er fancy lyssett etter alle kunstens reglar. Og det myldrar av folk. Familiar som har tatt med middagen sin ut og nyt livet på eit piknik-teppe. Par som går rundt og kikkar, enkelte av dei held til og med hender.

Khobar, Saudi-Arabia: Konsert med kvinner og menn, side om side. Og det i eit land som er vant til at konsertar er forbode, og at kvinner og menn skal vere segregerte. Foto: Sonja Skeistrand Sunde
Khobar, Saudi-Arabia: Konsert med kvinner og menn, side om side. Og det i eit land som er vant til at konsertar er forbode, og at kvinner og menn skal vere segregerte. Foto: Sonja Skeistrand Sunde

Det er også sett opp ei svær scene inne i parken, der ein av Midtøstens store stjerner held konsert. Alle vi snakkar med er euforiske over denne opplevinga. Dette ville ha vore utenkeleg for eit drøyt år sidan. Tidlegare var det forbode med konsertar i det ultrakonservative landet, og menn og kvinner som ikkje var i slekt skulle vere strengt segregerte. Men akkurat her og no står menn og kvinner side om side og syng med av full hals. Enkelte vågar seg til og med frampå med litt dansing.

– Dette er heilt fantastisk! Eg har nesten ikkje ord. Vi hadde aldri trudd at noko slikt kunne skje her i Saudi-Arabia, seier Farah (17). Ho sit på ein benk saman med mora si. Også ho er opprømt:

– Tenk at eg skulle få oppleve dette, seier ho, og ser seg oppglødd rundt på dei feststemte menneska, før ho oppglødd legg til at ho er utruleg glad for endringane som skjer, særlig med tanke på barna.

Plutselig utilpass

Vi tre sit og snakkar ei stund. Etterkvart spør eg forsiktig om det er noko meir dei kunne ønske seg. Eit spørsmål som ville vore innanfor dei fleste stader, men som her er nok til å gjere dei nervøse. Oppassarane våre reagerer også. Mens eg sit og intervjuar mora, begynner oppasseren og spørre ut dottera om kva vi snakkar om.

Farah svarer lett at vi snakkar kun om kor fint alt er osv, men både Ole og eg merkar at praten ikkje blir den samme etterpå. Farah og mora virkar plutseleg utilpass over å snakke med oss, og vi vel difor å avslutte intervjuet. Oppassarane har tatt fleire bilete av oss mens vi gjorde intervjuet og dei har tatt navna til Farah og mora, og vi vil for all del unngå å skape dei problem.

Vi går vidare. Eg spør ei anna kvinne om kva meir dei ønsker skal skje framover. Ho ler litt nølande, og mannen ved sidan av svarer i staden:

– Eg trur ikkje vi kan ønske oss noko meir.

– Nei, legg kvinna kjapt til, for vi har fått alt vi ønsker oss!

– Verkeleg?, spør eg.

– Ja, dette er helt utrolig, svarer begge to opprømt.

Vi avsluttar praten, og igjen er oppassaren på plass for å snakke med dei vi har intervjua.

Dharhan, Saudi-Arabia (TV 2): Hanan (30) sin største lidenskap er fart. Ho var blant dei aller første kvinnene som fekk sertifikat på bil og motorsykkel i Saudi-Arabia. Ho har også kjøpt seg sin eigen Harley Davdison. Foto. Ole Enes Ebbesen
Dharhan, Saudi-Arabia (TV 2): Hanan (30) sin største lidenskap er fart. Ho var blant dei aller første kvinnene som fekk sertifikat på bil og motorsykkel i Saudi-Arabia. Ho har også kjøpt seg sin eigen Harley Davdison. Foto. Ole Enes Ebbesen

Sjølvstendige kvinner - utan reell sjølvstende

Nokre dagar seinare får vi møte ein av Saudi-Arabias få kvinner som har tatt sertifikat på motorsykkel. Først i juni i fjor fekk kvinner lov til å ta lappen på bil og sykkel. Hanan (30) fresar rundt på sin ny-innkjøpte Harley så ofte ho har mulighet til det. Av andre hobbyar nevner ho drifting/råkøyring i ørkenen og fallskjermhopping. Vi lurer på kva familien, det vil seie inkludert vergen hennar, synest om alt dette.

– Familien min oppmuntrar meg! Det har dei alltid gjort. Då eg var lita ville eg til dømes begynne med karate, og dei sa ok, gå på karate. Eg dreiv også med skating, sykling og fotball, seier ho.

Dette høyrest kanskje ikkje så rart ut for oss nordmenn, men i Saudi-Arabia er dette svært spesielt. Til og med gymnastikk for jenter i den offentlege skulen var forbudt inntil nyleg. No blir også jenter oppfordra til å trene. Treningssenter for kvinner er blitt meir vanleg.

Enkelte kvinner joggar også utandørs. I den liberale byen Jeddah finst det til og med joggegrupper der kvinner og menn trenar saman. Kvinnene må rett nok framleis bruke abayaer, som sjølvsagt er svært upraktisk, men dette er likefullt eit syn som ville vore utenkeleg for nokre år sidan.

Liberale vs konservative krefter

Men når Hanan fortel at ho fekk lov til alt dette også som barn, forstår vi at ho må komme frå ein liberal familie. Vi lurer på kor mange familiar som er så opne og liberale.

Hanan nøler.

– Hm, det veit eg faktisk ikkje. Eg er heldig, kanskje…

Vi lurer på kva ho ønsker seg av vidare reformar.

Dammam, Saudi-Arabia: Kvinner må dekke seg til frå topp til tå, men det er venta ei gradvis oppmjuking av kleskoden. Foto. Ole Enes Ebbesen
Dammam, Saudi-Arabia: Kvinner må dekke seg til frå topp til tå, men det er venta ei gradvis oppmjuking av kleskoden. Foto. Ole Enes Ebbesen

– Eg veit ikkje, eg bryr meg ikkje særleg om politikk. Eg bare følger strøymen, seier ho. Det er tydeleg at dette temaet er ferdig snakka.

Nokre dagar seinare får vi sjansen til ein fortruleg prat med ei kvinne som uttrykker det slik:

– Her til lands kan ingen seie noko negativt om kongen, kronprinsen eller deira politikk. Og så må vi for all del unngå å nevne eit ønske om demokrati. Bortsett frå det kan vi seie det vi vil.

– Men då er det jo ikkje muleg å snakke om politikk?

– Hmmm, eg engasjerer meg ikkje så veldig i politikk.

Akkurat den siste setninga får vi høyre fleire gangar. Det er rett og slett eit signal om at dei ikkje ønsker å bevege seg inn på temaet.

Ingen klager - iallfall ikkje offentleg

Det er ikkje berre kvinner som må tenke nøye over bekledninga - også menn bør vise så lite hud som muleg. Dei fleste saudiske menn brukar dei tradisjonelle klærne, ankellang kjortel kalla thawb/thobe, og det rutemønstra hodetørkleet kalla keffiyeh, også kjent som ghutrah. Foto: Ole Enes Ebbesen/TV 2
Det er ikkje berre kvinner som må tenke nøye over bekledninga - også menn bør vise så lite hud som muleg. Dei fleste saudiske menn brukar dei tradisjonelle klærne, ankellang kjortel kalla thawb/thobe, og det rutemønstra hodetørkleet kalla keffiyeh, også kjent som ghutrah. Foto: Ole Enes Ebbesen/TV 2

Eg går bort til ei gruppe unge kvinner som sit og nyt ein iskald frappe utanfor ein Starbucks. Alle har fargerike abayer. Ein av dei har open abaya slik at dei meget moteriktige klærne under viser. Hijaben har for lengst sklidd ned frå håret og heng laust over skuldrane.

– Vi føler at vi kan kle oss meir slik som vi vil no, fortel dei, men legg til at det kan vere vanskeleg å vite kor grensa går no når endringane skjer i eit rasande tempo.

– Men det er ingen som klagar på oss dersom vi droppar hijab, seier ho som er uten. Dei andre fortel at dei ønsker å bruke hodeplagget. Dei er vant til det, og ser ikkje poenget med å gå utan.

Eg kjenner at eg er oppriktig nysgjerrig på kva kvinnene eigentleg tenker om å måtte dekke seg til. Difor spør eg omtrent alle eg møter. Dei aller fleste seier dei er blitt så vant til abayaen og hijaben at dei ikkje tenker over det. I staden eksperimenterer dei med fargar og fasong, og prøver å strekke strikken så langt dei kan. Når eg spør om dei håper påbodet skal bli fjerna, er svaret gjerne eit lite smil og eit nølande hmmm. Andre seier rett ut at ja, dei håper - og trur - det vil skje snart. Men slikt snakkar ein ikkje om på kamera.

Fleire vektlegg at alle reformane må gå forsiktig fram for å ikkje provosere dei konservative kreftene i landet. Det gjeld også med hensyn til kleskoden. Framleis er det mange, også kvinner, som meinar det er ei synd å ikkje dekke seg til, blir vi fortalt.

På tur uten oppasserar

Dammam, Saudi-Arabia: Marknadsdag og det vrimlar av folk. Dei aller fleste går i tradisjonelle kle. Foto: Ole Enes Ebbesen
Dammam, Saudi-Arabia: Marknadsdag og det vrimlar av folk. Dei aller fleste går i tradisjonelle kle. Foto: Ole Enes Ebbesen

Det er befriande å møte vanlege folk utan at oppasserane følger med. Om kveldane, når vi seier at vi kun skal bli på hotellet, tar vi oss gjerne ein rusletur ut for å føle på kvardagslivet til folk.

Ein fredagskveld ramlar vi inn på eit marked. Igjen myldrar det av folk. Det virkar som halve byen har pakka med seg kjøkkenet ut i parken denne kvelden. Dette markedet er langt meir tradisjonelt enn den hippe festivalen i Khobar.

Ein eldre mann kjem bort til oss. Han vil bare helse på, og smiler frå øyre til øyre.

Dammam, Saudi-Arabia (TV 2): Kombinasjonen mellom det moderne og tradisjonelle er ofte slåande i Saudi-Arabia. Foto: Sonja Skeistrand Sunde
Dammam, Saudi-Arabia (TV 2): Kombinasjonen mellom det moderne og tradisjonelle er ofte slåande i Saudi-Arabia. Foto: Sonja Skeistrand Sunde

– Er de frå Norge, altså? Jøss, så kjekt med besøk derfrå, seier han tydeleg fornøgd, før han vinkar bort resten av familien. Alle stemmer i, dei er så glade for at utlendingar vil besøke landet deira.

– Vi er alle vennar! Viss vi kan hjelpe dykk med noko, kva som helst, så bare gi beskjed.

Hypermoderne by - med offentlege halshoggingar

Riyadh sett frå 99. etasje i Kingdom Tower. Foto: Ole Enes Ebbesen/TV 2
Riyadh sett frå 99. etasje i Kingdom Tower. Foto: Ole Enes Ebbesen/TV 2

Hovudstaden Riyadh er hypermoderne. Skyskraperar og luksusbutikkar pregar sentrum. I tillegg er det absurd å tenke på at det framleis pågår offentlege henrettingar her. Dei grovaste brotsverka blir straffa med halshugging og påfølgande korsfesting. Ifølge Amnesty har Saudi-Arabia henretta over hundre menneske berre så langt i år, mot 149 i heile fjor.

I april i år blei 37 personar henretta på samme dag i ulike byar. Dei fleste var sjiaer, ein undertrykt minoritet i landet. Den yngste var under 18 år då han blei fengsla, ifølge Amnesty. Svært mange blir dømde etter landet strenge anti-terrorlover, men Amnesty peikar på at desse lovene også blir brukt mot opposisjonelle og demonstrantar.

Satsar på turisme

Kontrastane er store. Samtidig som nyheiter om halshoggingar sjokkerer omverda, ønsker Saudi-Arabia å satse på turisme som ei viktig inntektskjelde framover. Det blir varsla at det i løpet av 2019 truleg vil bli muleg å søke turistvisum online for mange nasjonalitetar. Så langt har det vore svært vanskeleg å få innreise, med unntak av pilgrimar.

Medan styremaktene held seg tause om kritiske saker, snakkar dei gjerne om dei mange prosjekta for å lokke turistar til landet. Det største prosjektet er den planlagde utbygginga av ei lang rekke øyer i Rødehavet, som skal gjerast om til luksus-resorter.

No er ikkje soling og heildekkande abaya ein særleg god kombinasjon, men styremaktene har varsla at det vil gjelde såkalla internasjonale reglar i dette området.

Half moon bay, Saudi-Arabia (TV 2): Saudi-Arabia er rik på milelange strender. Men det er få som brukar dei. Foto: Ole Enes Ebbesen
Half moon bay, Saudi-Arabia (TV 2): Saudi-Arabia er rik på milelange strender. Men det er få som brukar dei. Foto: Ole Enes Ebbesen

Det blir tolka som at det vil bli lov med bikini, og truleg også alkohol enkelte stader. Alkohol er som kjent strengt forbudt i det konservative kongedømmet.

Kamel på menyen

Men er alt dette nok til å lokke turistar til eit så omstridt land? Trumfar sol, strender og arkeologiske skattar styremaktene sine stadige brot på menneskrettar? Samtidig er landet avhengig av å få fleire inntekter, som frå turisme. Viss økonomien stuper, vil det ikkje gå utover den steinrike kongefamilien, men den jevne saudier. Og dei er jo sjølvsagt ikkje skuld i styremakatenes overgrep. Dette er blant spørsmåla vi grublar på når vi siste dagen sit på ein av Riyadhs mange anbefalte restaurantar. Ole får bestemme menyen, då blir det kamel. Og alkoholfritt øl.

Kvinner på frammarsj, men framleis avhengige av sin mannlege verge. Foto: Ole Enes Ebbesen/TV 2
Kvinner på frammarsj, men framleis avhengige av sin mannlege verge. Foto: Ole Enes Ebbesen/TV 2

Vi prøver å oppsummere reisa. Det skjer heilt openbart oppmjuking på fleire område, og ja, vi har måtte svelge ein del kamelar, også i overført betydning. Samtidig syter det brutale styret for å undertrykke alle former for opposisjon og kritiske røster.

et tikkar stadig inn meldingar heimanfrå der folk lurer på korleis det går, og særleg på korleis det er å vere kvinne her. Vel, som vestleg kvinne har eg ikkje møtt nokon problem. Alle vi har møtt, kvinner som menn, har vore ekstremt venlege.

Men det store spørsmålet er jo korleis det er for kvinnene som bur her. Dei er i bunn og grunn svært avhengige av å ha liberale verger. Kor mange som har det, er umuleg å seie. Alt vi kan seie er at alle kvinnene vi møter gir uttrykk for at dei får gjere som dei vil. Men stemmer det eigentleg? Og kva med alle dei vi ikkje møter? Vel, skulle gjerne gitt eit anna svar, men sanninga er at eg ikkje har peiling. I Saudi-Arabia ligg det mykje i det som aldri blir sagt.

Jabal Qara er ein del av Al Ahsa-oasen, som har kome inn på UNESCO si verdsarvliste. Styremaktene håper attraksjonar som dette vil lokke turistar til landet. Foto: Ole Enes Ebbesen
Jabal Qara er ein del av Al Ahsa-oasen, som har kome inn på UNESCO si verdsarvliste. Styremaktene håper attraksjonar som dette vil lokke turistar til landet. Foto: Ole Enes Ebbesen
Lik på Facebook